صائن الدين على بن تركه

مقدمهء مصحح 16

شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )

كلمات اينكه ، آنكه ، چنان كه با حذف « ها » ى غير ملفوظ به صورت اينك ، آنك ، چنانك نوشته مىشود . « ها » ى غير ملفوظ در پايان اسم نيز به هنگام افزوده شدن « ها » ى نشانهء جمع حذف مىشود : خردها ، ديدها و جامها به جاى خرده‌ها ، ديده‌ها و جامه‌ها . واج صامت « د » بعد از مصوت ، بيشتر به صورت « ذ » مىآيد ؛ اما كاربرد « د » هم خود را نشان مىدهد : آزاذگان ، وزيذن ، آيذ ، شذ ، شد ، كند ، سازد ، خواند . رسم الخط « ك » و « گ » از يكديگر متمايز نيست ، همان گونه كه « ج » و « چ » يكسان نوشته مىشود ؛ لكن « ب » و « پ » ضبط جداگانه‌اى دارند . « يا » ى نشانهء كسره بعد از مصوت « ا » بيشتر به شكل « ء » نوشته مىشود كه يادآور الف ممدود در كلمات عربى است : درياء آب ، آرزوهاء بلند ، سرگردانيهاء مختلف ؛ اما رسم الخط امروزى آن نيز اندك نيست . شناسهء دوم شخص مفرد در ماضى نقلى نيز غالبا به صورت « ء » نوشته مىشود ، مثل دانستهء و كردهء به جاى دانسته‌اى و كرده‌اى ؛ در فعل « نهء » به جاى « نه‌اى » ( نيستى ) همچنين حالتى هست . فعلهاى ربطى « ام » و « اند » ، چه بعد از صامت و چه بعد از مصوت ، با همزه ضبط مىشوند مثل مردم‌اند ، پاك‌اند ، آنهاام ، صحرااند ، به جاى ضبط متداول امروزى مردمند ، پاكند ، آنهايم ، صحرايند . همزهء « است » و « اين » در كلماتى مثل بر اين و از اين حذف شده به صورت برين و ازين نوشته مىشود . ما در اشعار ، به منظور حفظ وزن ، همين رسم الخط را رعايت كرده‌ايم . در متن مصحّح كوشيده‌ايم رسم الخط يكنواختى داشته باشيم و براى اين مقصود ضوابطى را كه غالبا بىسابقه هم نيست و در مواردى با رسم الخط نسخهء اساس كار ما مطابقت دارد ، حتى الامكان مد نظر قرار داده‌ايم ، مگر آنكه ضابطه خود مشكلى در راحت خواندن ايجاد كند و كلمه را از شكل مأنوس بيرون آورد . پيشاپيش به محضر بزرگوارانى كه اين كار را مذموم و خلاف سنت مىدانند ، بايد گفته شود كه آثار صائن الدين در ميان متخصّصان زبان فارسى محدود نخواهد ماند و خوانندگان و